دیپلمات پشت پرده روحانی کیست؟

هر روز گمانی زنی جدید از لیست پیشنهادی دولت برای اعلام کابینه طرح می گردد. فهرست هایی که اسامی مشترکی خصوصا برای چندین وزارتخانه در آنها مشاهده می شود. طبیعی است حساسیت ها برای چند وزارتخانه بیش از سایرین باشد. یکی از آنها، وزارت امور خارجه و دستگاه دیپلماسی است و بسیاری بر آنند، تا بدانند چه کسی بر صندلی وزارت امور خارجه تکیه خواهد زد.  دکتر محمود واعظی، متولد 1331، کارشناس ارشد رشته مهندسی برق الکترونیک و دکترای رشته روابط بین الملل یکی از جدی ترین گزینه های این وزارتخانه کلیدی و استراتژیک است. او که از ابتدای انقلاب در سیستم مدیریتی جمهوری اسلامی نقش فعالی داشته است،  نخستین مدیر عامل شرکت مخابرات ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی بوده است. محمود واعظی از سال 1358 و به مدت هفت سال در این پست باقی ماند و پس از آن وارد عرصه سیاست خارجی و وزارت امور خارجه گردید. واعظی به مدت 2 سال در مقام مشاور وزیر امور خارجه مشغول فعالیت بود. پس از آن وی وارد فعالیت اقتصادی وزارت خارجه شد و به مدت دو سال به عنوان مشاور وزیر و رئیس ستاد روابط اقتصادی خارجی منصوب گردید. وی در این مدت به پیگیری امور اقتصادی پرداخت که وزارت امور خارجه در آن نقش ویژه و تاثیرگذاری داشت. گفتنی است، واعظی در این مدت توانست به دستاوردهای ارزشمندی در این عرصه دست یابد. مشاور ویژه حسن روحانی، تا سال 68 در این پست باقی ماند. پس از ارتحال حضرت امام و انتخاب آیت الله هاشمی رفسنجانی به عنوان رئیس جدید قوه مجریه، وی که روابط نزدیک و ویژه ای با شخص آیت الله داشت، به عنوان معاون سیاسی اروپا و آمریکا وزارت امور خارجه منصوب گردید. وی در این دوره هشت ساله یکی از معتمدین ویژه آیت الله هاشمی در وزارت خارجه بود و بسیاری از تحلیلگران و ناظران از وی به عنوان مرد سایه آن وزارت خانه کلیدی نام می بردند. در طول هشت ساله ریاست جمهوری آیت الله، معاون سیاسی اروپا و آمریکا، یکی از اصلی ترین تئوریسین های وزارت خارجه بود و بسیاری از کارشناسان بر این باور بودند یکی بانفوذترین افراد این وزارتخانه شخص محمود واعظی بوده است و توانسته نقش تاثیرگذاری در پیاده سازی سیاست های این وزارتخانه داشته باشد. وی در این دوران بسیار کمتر از وزیر امور خارجه اسمی کشور یعنی علی اکبر ولایتی برای عامه مردم شناخته شده بود اما چه کسانی که در درون وزارت امور خارجه بودند و چه آگاهانی که از پیچیدگی های این وزارت خانه کلیدی و تعیین کننده آگاهی داشتند، مطلع بودند که دکتر واعظی نقش به مراتب برجسته و تاثیرگذاری را در سیاست گذاری و تصمیم سازی وزارت امور خارجه عهده دار بوده است.   

با توجه به اینکه هاشمی رفسنجانی آغازگر تنش زدایی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی بود، در این دوره هشت ساله نیز اوج فعالیت وزارت خارجه به عنوان بازوی سیاست گذار این استراتژی رقم خورد. موید این امر گسترش و بهبود روابط کمرنگ شده جمهوری اسلامی با کشورهای آمریکایی و اروپایی در این دوره است. لازم به ذکر است با پیگیری سیاست تنش زدایی وزارت امور خارجه در دوران دولت سازندگی، نقش بسزایی در بهبود روابط ایران با نظام بین الملل بر عهده داشت. روابط خارجی ایران که از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی با بسیاری از کشورهای جهان، به تعطیلی و تعلیقی رسیده بود؛ در این دوره به مدد وزارت خارجه قدرتمند، بهبود چشمگیری یافت و نوعی آشتی با جهان در روابط ایران و نظام بین الملل مشاهده گردید. بدیهی است، وزارت خارجه و معاونت اروپا و آمریکای این وزارخانه نقش ویژه ای در این فراگرد ایفا کرد و کسی که در این هشت سال بر معاونت اروپا و آمریکای وزارت خارجه تکیه زده بود، شخص محمود واعظی بود که در این بازه توانست نقش مهم و قابل اعتنایی در این فراگرد و بهبود روابط جمهوری اسلامی با جهان، به ویژه کشورهای اروپایی ایفا نماید. واعظی در این دوران توانست کارنامه موفق، قابل قبول و قابل دفاعی از خود به جای گذارد.

با پایان عمر دولت آقای هاشمی رفسنجانی، واعظی هم که نزدیکی بسیاری با آیت الله رفسنجانی و البته دکتر روحانی داشت، ترجیح داد از فعالیت اجرایی فاصله بگیرد و بیشتر به امور تحقیقاتی و پژوهشی بپردازد. به همین دلیل وی از سال 76 تا سال 78 معاونت اقتصادی وزارت خارجه را بر عهده گرفت و از سال 78 تاکنون به همراه حسن روحانی و در کنار ایشان، در مرکز تحقیقات استراتژیک و به عنوان رئیس پژوهشکده این مرکز، مشغول خدمت شد. وی همچنین در این دوران در دانشگاه علامه طباطبایی به تدریس در رشته روابط بین الملل مشغول بود و ارتباطش با فضای آکادمیک را نیز حفظ کرد. پس از اعلام رسمی کاندیداتوری دکتر روحانی، واعظی از طرف ایشان به عنوان رئیس کمیته تشکل های ستاد انتخاباتی وی تعیین گردید. واعظی همچنین در این دوران هم همچون گذشته، یکی از شخصیت های بسیار نزدیک به رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک به شمار می رفت. لازم به ذکر است، واعظی یکی از مشاورین ارشد و در زمره معتمدین دکتر روحانی در حوزه سیاست خارجی بوده است و به عنوان نماینده شیخ دیپلمات، در مسائل سیاست خارجی با نماینده برخی نامزدهای انتخاباتی به مناظره نشست که به گواه تحلیل گران و ناظران توانست حضور موفقیت آمیزی در این عرصه داشته باشد. واعظی همچنین در مناظره سوم تلویزیونی که مربوط به مسائل سیاست داخلی و خارجی بود هم به عنوان مشاور ویژه دکتر روحانی در کنار ایشان حضور داشت و در تایم استراحتی که وسط مناظره به نامزدها اختصاص داده شد، در کنار شیخ دیپلمات حضور داشت و ایشان از مشاوره دکتر واعظی در آن بازه زمانی بهره مند گردید.

پس از پایان انتخابات ریاست جمهوری و پیروزی دبیر اسبق شورای امنیت ملی، واعظی همچنان در کنار یار قدیمی خود حضور داشته است و از وی به عنوان یکی از جدی ترین گزینه های وزارت امور خارجه یاد می شود.

با اینکه برخی از مخالفان بر بی تجربگی و عدم حضور در مناصب عالیه اجرایی واعظی تاکید می ورزند، اما به نظر می رسد عنایت ویژه بر کارنامه مشخص واعظی و حضور وی در مذاکرات مختلف در عرصه بین المللی و بر عهده داشتن نقش های کلیدی و تعیین کننده در وزارت امور خارجه، بتواند بر برخی از این انتقادات پاسخ دهد. ضمن اینکه گفتنی است واعظی در این مدت کتب و مقالات متعددی نیز از خود بر جای گذاشته است و در حیطه تئوریک و آکادمیک هم فردی توانمند و شناخته شده در عرصه سیاست خارجی به شمار می رود.

اما به هر ترتیب باید به انتظار نشست تا لیست وزاری پیشنهادی رئیس جمهور منتخب، به مجلس شورای اسلامی معرفی گردد تا مشخص شود دکتر محمود واعظی، جزء وزاری دولت تدبیر و امید خواهد بود یا خیر؟

اما بدیهی است، محمود واعظی چه به عنوان وزیر امور خارجه به مجلس معرفی شود و چه نشود، همچنان در زمره معتمدین رئیس دولت یازدهم باقی خواهد ماند و به یکی از عناصر سیاست ساز و سیاست گذار دولت تدبیر و امید مبدل خواهد شد.